R
GİRİŞ
TR
EN

Klasik Tatil Anlayışına Karşı Karanlık Turizm

#GEZİ
Gülay Güler
25 Tem 2019

Kolay kolay hiçbir şey seni şaşırtmıyor, hayatının rutini olan hiçbir şey seni tatmin etmiyor mu? Buna o klasik tatil ve seyahat anlayışı da dahil mi? Artık deniz, kum güneş yerine seni daha çok şaşırtacak, adrenalin salgılatacak, hiç hissetmediğin duyguları hissettirecek bir tatil mi arıyorsun? O zaman karanlık turizmi keşfetmelisin! Karanlık turizm nedir, karanlık turizm adına Türkiye’de neler yapılıyor arkeolog rehber Filiz Temiz Gecikmiş anlatıyor. 

 Karanlık (Dark) turizm ile yolun nasıl kesişti? 

Karanlık turizmin ilgilendiği ölüm, insanlık trajedileri, doğal felaketler gibi konular zaten kişisel olarak her zaman takip ettiğim konulardı. Yani aslında ülke ve dünya gündemini takip diyorsanız, belgeselleri, tarihi, siyasi içerikli sanatı sıkı takip ediyorsanız aslında siz de potansiyel karanlık gezginsiniz. 

Birkaç sene önce karavanla Balkan ülkelerine yapacağımız seyahati planlarken karşıma Bohemian Blog diye bir blog çıktı. O sırada Bulgaristan’daki esrarengiz Buzluca Anıtı’nı araştırıyordum. Anıt hakkında gördüğüm en donanımlı, en karizmatik yazı ve fotoğraflar bu blogdaydı. Sonra bloğu inceledim. Sıradan seyahat bloglarından tamamen farklı olarak eski demir perde ülkelerindeki anıtlar, terk edilmiş mekanlar, Çernobil felaketinin yaşandığı bölge, mezarlıklar, savaş alanları gibi sıradan seyahat bloglarından tamamen farklı içerikler olduğunu gördüm ve sanırım görür görmez de bloğa aşık oldum. Meğer bloğun yazarı karanlık turist olarak yaptığı seyahatleri yazıp çiziyormuş. O an anladım ki ben de bir karanlık turistim. 

Buzluca Anıtı / Bulgaristan

Karanlık turizmin tanımı nedir? 

 

Karanlık turizm özetle: İnsan ve doğa eliyle gerçekleşmiş insanlık trajedilerinin, ölümlerin, felaketlerin, acıların yaşandığı yerlere yapılan seyahatlerdir diyebiliriz. Bazı tanımlarda zaman belirtiliyor, 19. ve 20. yüzyılda gerçekleşen olayların yaşandığı yerlere yapılan seyahatler, deniyor. Bunu da şu sebepten belirtiyorlar: Olay günümüze ne kadar yakınsa insan üzerinde bıraktığı etki o kadar büyük olur. Bazı araştırmacılar sadece günümüze yakın olayların karanlık turizm destinasyonu olabileceğini söylüyorlar ama bu zorunluluk değil. Hele karanlık turist için hiçbir bağlayıcılığı yok. Yani bir antik kentin mezarlığını ziyaret etmek de karanlık turizm aktivitesi olabilir. Tanımlamaların hepsinde geçen ortak kelime ölüm. Bu tür seyahatlerin temel itkisinin ölüme duyulan merak olduğu düşünülüyor. Günümüz dünyasında tüm doğal yeteneklerimizden geleneklerimizden uzaklaştığımız gibi, ölüm kavramından ve onun ritüellerinden de uzağız. Artık ölümlerimiz de organik değil, doğal değil, medikal ölüyoruz.  

Dolayısıyla merak bence de doğru bir tespit ama bu yeni bir şey değil tabii. İnsanoğlu öleceğini, bir daha geri gelmeyeceğini yeni anlamadı. Bunun üstüne dinler, ritüeller, medeniyetler geliştirdi. Ölümün davranışlarımız üstünde çok büyük bir etkisi var.  

Dünyada karanlık turizme olan ilginin arttığını gösteren istatistikler de arttı. Örneğin 2016 Aralık ayında, yılbaşı tatili olduğu dönemde Google’da 4 milyon kez karanlık turizm kelimeleri aratılmış. Daha çok veri var. Karanlık turizm destinasyonu sayılabilecek müzelere, ören yerlerine, savaş alanlarına, mezarlıklara, Çernobil gibi felaketlerin yaşandığı yerlere, soykırım müzelerine yapılan ziyaretlerin normalin çok üstünde bir artış gösterdiği, her geçen sene de daha da arttığı gözlemlenmiş. Korku evlerine de son zamanlarda çok büyük bir ilgi var.

Eski Balıklıova Köyü /Karaburun

Peki ne oldu da 2000’li yıllardan sonra karanlık turizme aşırı bir ilgi oluştu? 

Evet artık deniz, kum, güneş, çiçek, böcek tatil anlayışından bizi daha çok şaşırtacak, adrenalin salgılatacak, hiç hissetmediğimiz duyguları hissettirecek ve belki bastırdığımız duyguların açığa çıkmasına ihtiyacımız olduğunu fark ettirecek tatil anlayışına geçiyoruz. Araştırmacıların çeşitli fikirleri var bu konuda. Tabii ki İnternet teknolojilerinin geldiği noktanın da çok önemi var. İnternette daha önce hiç ulaşamayacağımız görüntülere erişiyoruz. Dünyada gerçekleşen sıra dışı her şey o kadar görünür oldu ki kolay kolay hiçbir şey bizi şaşırtmıyor, hayatımızın rutini olan hiçbir şey bizi tatmin etmiyor; buna tatil ve seyahat anlayışı da dahil. Bunun farkında olan seyahat acentaları da dikkat edin artık ulaşılması zor kıtalara turlar düzenliyor ya da klasik kitle turizmi içerikli turlardan çok deneyim turizmi, özel ilgi turizmi turları dizayn ediyorlar. 

Güzel şeyler kadar rahatsız edici şeyler de kolay görünür oldu bizim için. Örneğin IŞİD gibi bir terör örgütünün vahşi videoları gibi görüntüler bir anda sosyal medyada yayılabiliyor. Yakın zamana kadar böyle şeylere basın mensuplarının bile ulaması zordu. Olumsuz duygular uyandıran data girişi de çok oluyor zihnimize. Araştırmacılar bütün bunların insanların içindeki karanlık duyguları da harekete geçirmiş olabileceğini düşünüyor.

Beşikli Mağarası /Antakya

Türkiye’de karanlık turizm yapan yok değil mi? 

Ben varım işte.( Gülüşmeler) Konu dünyada çok yeni. Türkiye’yi bırak dünyada bile karanlık turizm turları düzenleyen seyahat acentası sayısı çok az. Ama zaten artık seyahat anlayışı çok değişti. Artık turizm gündemini seyahat acentalarından çok gezginler ve özel ilgi turizmi meraklıları belirliyor. 

Karanlık turizm hakkında Türkiye’de birkaç akademik çalışma var ama pratikte bir uygulamaya ben rastlamadım. Şu var tabii, karanlık turizm adı altında yapılmasa da içerik olarak karanlık turizm kapsamına da giren bazı etkinlikler yapılıyor. Örneğin toplumsal hafıza mekanlarının gezildiği hafıza turları yapılıyor ya da Türk ve Rum mübadillerin torunları dedelerinin topraklarını ziyaret ediyor. Mübadele, zorunlu göç konuları karanlık turizmin de konusu olduğundan bu aktivitler de karanlık turizm aktivitesi kapsamına giriyor. Ya da Gelibolu Milli Parkı'na yapılan bir gezi de aslında karanlık turizm aktivitesidir çünkü savaş alanları da karanlık turizmin ilgi alanı içindedir. 

Neo Moni Manastırı /Sakız Adası

Peki sen karanlık turizm adına neler yapıyorsun? 

 

Şu an gündemimdeki en önemli konu Türiye’nin karanlık turizm haritasını çıkarmak. Bu, video, sözlü tarih, görsel, yazılı içeriklerie zenginleştirilmiş çok kapsamlı bir harita & rehber olacak. Harita hem dünyadaki tüm karanlık turizm meraklılarına hem de toplumal hafıza gibi konular çalışan şahıs veya sivil toplum kuruluşlarına rehber niteliği teşkil edecek. Bu kapsamda pilot şehir olarak seçtiğim, aşık olduğum şehir Mardin’de çalımalar yaptım, içerikler hazırladım. Hatta şu an bir kısa filmin kurgusunu yapıyoruz. 

Tabii bu işlerin maliyetleri çok yüksek. Projeyi devam ettirebilmem için fonlara ulaşmam gerek. Bir yandan fon arayışım sürüyor.  

Bir yandan da tabii karanlık geziler yapıyorum. Eşimle keşifler yapıyoruz. Bunları biriktiriyorum ve yakında bir blogda bunları yayınlayacağım. Çalıştığım bölgelere geziler düzenlemeye de başladım.

Ezidi Mezarlığı / Mardin Midyat

Karanlık turizm zor bir konu gibi görünüyor. Örneğin ahlaki tartışmaları var sanırım? 

İşin boyutları büyümeye başladı. İlgi çok arttı ve karanlık turizm artık özel ilgi turzmi olarak literatürde yerini aldı. Hal böyle olunca karanlık turizm, sektörde yeni bir ekonomik gelir alanı olarak değerlendirilip esaslarının, prensiplerinin saptanması ihtiyacı doğdu, akademik çalışmalar hızla arttı, enstitüler kuruldu.

Karanlık turizm uygulayıcısının, rehberinin donanımlı olması,  gidilen yerdeki konuya hakmiyetinin iyi olması, en önemlisi ahlaki hassasiyetlere dikkat etmesi çok önemli. Orada yaşayan insanlar acılarını hatırlamak istemeyebilirler, bu onlar için travmatik etki yaratıyor olabilir. Bu konulara çok dikkat etmek gerekiyor. Sonuçta bir insanlık trajedisinin üzerinden turizm yaparak para kazanılıyor. Olayı yerinde anlamak ve aktarmak, insanlarla sohbet ederek öğrenmek, incelemek, araştırmak çok farklı oluyor. Farkındalık yaratmak gibi amaçlarla gidiyorsam oraya, o zaman ahlaki bir problem olduğunu düşünmüyorum. Olayla ve o insanlarla empati kurulmasını sağlamış oluyorum ve aslında olayı doğru düzgün aktarabildiğim için hayırlı bir şey yapmış oluyorum. Ama ben gidip, o acının yaşandığı yerle ilgili turistik objeler satan bir dükkana grubumu götürüyorsam ve komisyon alıyorsam işte burada etik problem var. Halfeti’de, Fırat Irmağı’nın altında kalan tarihi yerleşimler var. O kalıntıları görebilmek için tekne turları düzenleniyor. Ben buraya tekneyle araştırma için, fotoğraf çekmek için gidebilirim. Tekne sahibi buranın yerlisi ve mağdurudur, para kazanmasında da bir sıkıntı yoktur. Ama o turlar sanki Çeşme’den, Bodrum’dan tekne turu kaldırıır gibi eğlence amaçlı yapılıyor, yüz kişi dolduruluyor, çalgılar çengiler eşliğinde yapılıyor. Bu bence etik bir problem. Karanlık turizmin bunun gibi hassasiyetleri oluyor. Türkiye gibi bir ülkede başka hassasiyetler de var. Bir yerde yaşanmış bir trajedi, bir ölüm başka bir grup için zafer duygusu yaratabiliyor. Toplum olarak insanlık trajedilerine hümanist yaklaşmayı beceremeyebiliyoruz.  Bu da ayrı bir sorunsal. Türkiye’de karanlık turizm uygulayıcısı olmak ayrıca zorlayıcı bir durum. Bu böyle olacak diye de kaçmamak lazım ben biraz da bunun peşindeyim. 

Bu bir kitle turizmi değil, özel ilgi turizmi. Dolayısıyla büyük guruplar halinde yapılmaz. Bu konuda seçici olmak istiyorum. Ayrıca Türkiye’den olsun, dünyadan olsun az önce bahsettiğim hassasiyetlere dikkat eden, olaylara hümanist bakmayı başarabilen kişilerle bu turları düzenleyeceğim.  

Sazak Köyü/Karaburun

 Peki karanlık turizm adına Ege Bölgesi için çalışmalar yürütüyor musun? 

Ege tarafında da çalışmalarım sürmekte. Özellikle Karaburun’nun Çeşme, Sakız Adası’na bakan taraflarında terk edilmiş mübadil Rum köyleri bulunmakta. Sazak başta olmak üzere o hüznü yoğun şekilde en çok hissettiren yerler Karaburun tarafındaki mübadil köyleridir. Sazak’a gittiğinizde orada sadece siz ve Sazak varsınız. Orada terk edilmiş bir dağ ve karşınızda Ege Denizi vardır. Hiçbir turistik hizmet yoktur. Bu karanlık turizm için çok aranan bir durum çünkü kişide yaratmak istediğimiz etkiyi artırıyor. 

İzmir güzel bir genç kız gibi görünse de aslında çok eski bir tarihi olan, trajedilerle dolu bir yerdir. İzmir yangını, mübadele gibi birçok vaka geçirmiştir. Bu konular üzerinde de çalışmalarımı yürütüyorum. 

Sakız Adası aynı şekilde çok büyük insanlık trajedilerinin yaşandığı bir yer. Şehir merkezi çok eğlenceli; kafeler, eğlence mekanları bulunuyor ama adanın geri kalanına ise tam bir kasvet hakim. Her yerde Orta çağ kaleleri, şatoları, duvarları bulunmakta. Karaburun’nun Sakız Adası’na bakan tarafı bulunmakta. Hatta Şeyh Bedrettin’in müritlerinden biri Börklüce Mustafa Karaburun’da örgütlenmiştir. Onun Badembükü’den Sakız Adası’na kaçtığı tahmin ediliyor. Badembükü’nden bakınca Sakız Adası’nı görebiliyorsunuz. Tasarlamayı düşündüğüm tur programlardan biri de bu. Sakız Adası’ndaki bir turizm acentesiyle bu programı birlikte yapmayı planlıyoruz. Tur, Ege’deki mübadil köylerine ziyaretimizle başlayacak. Ardından vapurla Sakız Adası’na geçip oradaki insanlık trajedileriyle birleştirmek istiyorum. Özellikle bu konunun muhatabı olabilecek kişiler için, adaları ve Ege kıyılarını merak edenler için ilgi çekici olacağını düşünüyorum. 

Ama karanlık turizmle ilgili ilk Mezopotamya'nın söyleyeceği şeyler olacaktır diye düşündüğüm için o destinasyonla başladım. Bana karanlık turizm çalışma ilhamını ve motivesyonunu  veren yer de Dara Antik Kenti’dir. Herkesin görmesini çok isterim. 2007’de turizme açıldı. Dara Nekropolü’nün içinde 3000 iskeletin gömülü olduğu katakomp var. Mezar hiç bozulmadan duruyor ve iskeletler tamamen görülebiliyor. 6. Yüzyıldandan beri o mezar orada duruyor. Dünyada mezarlar hep bozulmuştur bu yüzden eşsiz bir örnektir. 3000 yıldır o bölgede yaşayan Süryaniler'in geleneği olarak kutsal addediliyor. Eski ahitte Hezekiel adlı peygamberin ölülere nefes üfleyerek dirilttiği geçiyor. Bununla ilgili dualar var. Hala daha Süryani kiliselerinde bu dua okunur. Yüz yılardır süregelen gelenek sayesinde bu mezar korunmuş. 

Dara Antik Kenti /Mardin

Bu bilgileri paylaştığın mecralar var mı? 

Yukarıda bahsettiğim blog ve harita altyapılarını oluşturmaya başladık. Ama şimdilik yeni açtığım bir Instagram hesabım var: @darkside_of_the_story Burada gittiğim yerlerle ilgili küçük küçük bilgiler paylaşıyorum. İlgi de görmeye başladı, bu da beni çok mutlu ediyor. 

Benzer yazılar
#KONFERANS
Maaile heyecanla acaba İzmir'de tekrar TEDx etkinliği olacak mı diye bekliyorduk ve beklenen gün geldi! TedxIzmir 24 Ağu...
Editör
16 Ağu 2019
#SOSYAL SORUMLULUK
Yardımsever bir insansanız ve koşmayı seviyorsanız bu platform tam size göre. Dünyada sadece yardımseverlik koşusu için ...
Zeynep Öztürk
16 Ağu 2019
#GEZİ
İzmir’de manzara izlenebilecek pek çok güzel yer mevcut. Manzara izlenecek yerlere ulaşmak için kimi zaman dağa tırmanac...
Kardelen Uysal
16 Ağu 2019
#SAHİL
Şirin bir beldemiz olan Foça, Eski Foça ve Yeni Foça olmak üzere iki kısımdan oluşmakta. Eski Foça'nın mimari yapısı çok...
Gülay Güler
15 Ağu 2019
#SAHİL
Ülkemizde slow city (sakin şehir) unvanına sahip olan ilk ilçemiz Seferihisar'a, hafta sonu rahatlıkla gidebilirsiniz. S...
Gülay Güler
14 Ağu 2019
#SAHİL
Tatil son hızıyla devam ediyor. Çeşme'de hangi plajlarda serinlesem diye düşünüp duruyor musun? Sana bu konuda yardımcı ...
Gülay Güler
13 Ağu 2019
#SAHİL
Birçok İzmirlinin yazlığının bulunduğu Aydın ilimize bağlı Kuşadası mavi bayraklı sahilleriyle ünlü. Bu sahiller o kadar...
Gülay Güler
12 Ağu 2019
#YÜZME
Karaburun dantel gibi işlenmiş, irili ufaklı birbirinden bakir koylara sahip. Karaburun'un yolları virajlı ama bu sizi k...
Gülay Güler
11 Ağu 2019
#SAHİL
İzmir merkezden denize girebileceğiniz en yakın ilçe Urla'dır. Hoop merkezden yarım saatte Urla'dasınız. Kalabak sahilin...
Gülay Güler
10 Ağu 2019
#SANAT
#EĞİTİM
Sanatın Çocukları Yasemin Acar ve Veysel Alceylan tarafından kurulan müzik ve sanat atölyesi projesi. Gitar, bağlama, ke...
Gülay Güler
10 Ağu 2019
#MÜZİK
#TADIM
otuzbeslik.com’un düzenlediği Taste of Music, 10 Ağustos Cumartesi akşamı Madonna gecesi ile huzurlarınızda! Urla’nın en...
Editör
9 Ağu 2019
#SÖRF
Alaçatı’nın Rüzgarı Koruncuklar için Esiyor sloganıyla 17 - 18 Ağustos tarihlerinde Çağla Kubat Alaçatı Windsurf Akademi...
Editör
9 Ağu 2019
#OPERA
#BALE
Uluslararası Efes Opera ve Bale Festivali, 22 Ağustos’ta bir dünya starının konseri ile başlıyor.
Editör
8 Ağu 2019
#YEMEK
Alaçatı'da hangi plajlarda serinlesek, hangi lezzetleri denesek, nerelere gitsek, nerede kalsak diye düşünüp duruyor mus...
Zeynep Öztürk
7 Ağu 2019
#YEMEK
Mistral Çarşı yakınlarında çalışmıyor olsanız da özel olarak Mistral'e gidip denemeniz gereken tatlarla dolu bir yer Zey...
Seçil Şeker
7 Ağu 2019
#SPOR
Çeşme’de 2017 yılından bu yana, her yaz olduğu gibi bu yaz da rüzgar ve deniz yelkenle buluşuyor. 28 Ağustos- 1 Eylül ta...
Editör
7 Ağu 2019
#KONSER
Bayram geliyor... Bu bayramda birbirinden güzel festivaller ve konserler var. Herkesin zevkine hitap edecek bir etkinlik...
Editör
5 Ağu 2019
#YEMEK
Cookie Monster ile büyüyen, okuldan eve koşarak gelip süte kurabiye bandırarak yiyen nesil olarak fit olmak, sağlıklı be...
Seçil Şeker
4 Ağu 2019
#CAFE
#YEMEK
Hacımemiş'te yer alan Lokmarto, gerçek Belçika çikolatası ve lokmalarının dolgunluğu ile damağınızda eşsiz bir lezzet bı...
Zeynep Öztürk
2 Ağu 2019
#GEZİ
İzmir’in Selçuk ilçesine bağlı Şirince, M.S 5. yüzyıla kadar uzanan tarihi ile ziyaretçilerine hem tarih hem yemyeşil bi...
Kardelen Uysal
2 Ağu 2019
#MÜZİK
#FESTİVAL
Caz müzik hayranı mısın? Bu yaz caz müziğe doymaya hazır ol! Çünkü cazseverleri mıknatıs gibi çekecek Türkiye'deki en iy...
Gülay Güler
1 Ağu 2019
#GEZİ
İzmir ilinin batısında bulunan Urla Yarımadası, antik dönemlerden günümüze kadar önemini korumuştur. Kent devletlerinden...
Atlas Akmaner
30 Tem 2019
#SANAT
#SOSYAL SORUMLULUK
K2 Çağdaş Sanat Derneği koordinatörlüğünde yürütülen, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilen Ko...
Editör
30 Tem 2019
#KONSER
#ÇOCUK
#TİYATRO
Havanın sıcaklığına aldırmadan dışarı çıkmak isteyeceğiniz, sabahlara kadar dans edeceğiniz, çocuğunuzla keyifli vakitle...
Editör
29 Tem 2019
#YEMEK
#EĞLENCE MEKANI
#BUTİK OTEL
#OTEL
İzmir'de tatil yapacak yerler artık size klasik gelmeye başladıysa ve yeni yerler keşfetmek istiyorsanız size güzel bir ...
Zeynep Öztürk
27 Tem 2019
#MÜZİK
Seyhan Eriş, Alp Gültekin, Aron Şerez, Halil Yıldırım, Andreas Wilderman ve Haluk Öztekin lise yıllarında bir araya gele...
Editör
26 Tem 2019
#EDEBİYAT
Oh Kaos ve Hayatındaki Tüm Kışları Unutan Adam adlı kitapların yazarı Kaan Burak Şen, 1989 doğumlu genç bir yazar. Ben o...
Kardelen Uysal
26 Tem 2019
#GEZİ
Kolay kolay hiçbir şey seni şaşırtmıyor, hayatının rutini olan hiçbir şey seni tatmin etmiyor mu? Buna o klasik tatil ve...
Gülay Güler
25 Tem 2019
#FESTİVAL
#MÜZİK
Elektronik müzik tutkunu musun? Senin için Türkiye'de gerçekleşen, en iyi elektronik müzik festivallerini hazırladık. Bu...
Gülay Güler
23 Tem 2019
#KONSER
#TİYATRO
#SİNEMA
Hava sıcak, içimiz daha sıcak, daha kıpır kıpır. Bağıra bağıra şarkı söylemek ya da kültür sanat alanında ruhumuzu besle...
Editör
22 Tem 2019
#FESTİVAL
#MÜZİK
Yaz geldi mi Türkiye'nin her köşesinde birbirinden renkli gençlik festivalleri düzenleniyor. Şehrin grisinden bunalıp ne...
Gülay Güler
20 Tem 2019
#SİNEMA
Halk oylamasında son haftaya girilirken 3 Milyon 500 bin oya ulaşıldı.
Editör
19 Tem 2019
#YEMEK
Daha önce Alaçatı'daki dondurmacıları listelemiştik ve o listedeki hayranı olduğumuz Da Franco Gelato ile buluştuk. Bu l...
Seçil Şeker
19 Tem 2019
#HİKAYE VE MASAL
İzmir ile ilgili yazılmış pek çok değerli kitap bulunuyor. Kimileri günümüz öncesine ışık tutuyor kimileri okuyucularına...
Kardelen Uysal
18 Tem 2019
#SANAT
#DANS
Sürdürülebilir yaşam anlayışı doğrultusunda uluslararası güncel performans pratiklerine alan açmaya, yeni yerleşkesi K2 ...
Editör
16 Tem 2019
,
Başa Dön
Bize ulaşın
Giriş yaparak
Gizlilik Politikası,
Kullanım Koşulları
ve
Çerez Politikası
’nı kabul etmiş olursunuz.