İzmir Efsaneleri 

#HİKAYE VE MASAL
Gülay Güler
6 Tem 2019

Peri masallarına, efsanelere inanır mısınız? Peki ya hiç şehrimiz İzmir hakkındaki efsaneleri duydunuz mu? 

İzmir'de Herkül, Tantalos, Homeros, Artemis, Kybele, Yedi Uyurlar, Sirenler gibi birçok mitolojik karakterin izine rastlanmakta. Gelin bu efsaneleri ve arkalarında bıraktıkları kalıntıları birlikte keşfedelim.

Passionary of Weissenau, Seven Sleepers of Ephesus (1170-1200)

Yedi Uyurlar Efsanesi / Selçuk

Yedi Uyurlar Efsanesi hem İslam'da hem de Hıristiyanlık'ta geçmektedir. Hıristiyan inanışlarına göre M.S. 250’li yıllarda putperest Kral Dakyanus; Maximilian, Lamblicus, Martinian, John, Dionysius, Exacustodianus ve Antoninus adlı yedi genci Hıristiyan odukları için idama mahküm eder. Çareyi kaçmakta bulan yedi genç bir mağraya saklanırlar ve burada 200 yıllık bir uykuya dalarlar. Kur'an-ı Kerim'in Kehf Suresi'nde de Yedi Uyurlar anlatılmaktadır.

Yedi Uyurlar Mağarası olduğu düşünülen ülkemizde dört, dünyada ise otuz üç mağara bulunmaktadır. Bunlardan biri de Efes yakınlarındaki Panayır Dağı'nda yer almaktadır. Mağara, 1927-1928 yılları arasında yapılan kazılarda ortaya çıkar ve mezarlarda Yedi Uyurlar'ı anlatan yazıtlar bulunur. 

Ayı Taşı Efsanesi / Ödemiş

Zamanında dört kız arkadaş ormana çalı kesmeye gider. Kızlar çalıları kestikten sonra dinlenmeye geçerler. Aralarından biri dinlendikleri yerde uyuyakalır. Kız o kadar huzurlu uyur ki uyandırmaya kıyamazlar. Kız uyandığında akşam olmuştur, çalıları hemen sırtına yükleyip dönüş yoluna koyulur. Kız ormanda yürürken bir anda karşısına bir ayı çıkar. Ayıdan kaçmaya başlayan kız bir süre sonra daha fazla kaçamayacağını fark eder ve yere çöküp, “Allahım bu ayıdan daha fazla kaçamayacağım, ya beni taş ya da kuş et” der. Dileği kabul olan kız taşa dönüşürken ayı ona ulaşır ve birlikte taşa dönüşürler.  

Bu kayalar Ödemiş, Kiraz karayolu üzerinde Türkönü Köyü'nü 200 metre geçince sol tarafta bulunmaktadır.  

Kral Tantalos Efsanesi / Karagöl

MÖ 8. yüzyılda yaşadığı ve Frigya Kralı olduğu iddia edilen Tantalos, mitolojide Zeus’un oğlu olarak geçer. Efsanelere göre Tantalos, Tanrılar ile yemek yiyebilen tek insandır. Kral Tantalos, Tanrıça Kibele'ye inanmaktadır, Helen tanrılarının kudretlerine inanmaz ve onları sınamaya kalkar. Tanrıları insan yiyen durumuna düşürmek isteyen Tantalos, oğlu Pelops'u kesip, pişirtip ziyafette tanrıların önüne sunar. Tanrılar, kralın bu yaptığına çok sinirlenir ve ona bir ceza vermeye karar verirler. Tantalos’u bir gölün ortasına koyarlar. Tantalos her susadığında gölün suyu çekilir, her acıktığında başının üstündeki meyve ve yemiş dolu dallar rüzgârla savrulur.

Efsaneye göre Tantalos Gölü diye anılan bu göl, Yamanlar Dağı’nda bulunan Kara Göl’dür. Birçok batılı kaynakta Tantalos'un mezarının Yamanlar Dağı'nda bulunduğu yazar. Ayrıca İzmirli Homeros, Odysseia isimli destanında Tantalos'un hikayesine yer verir.

Homeros / Smyrna (İzmir) 

İlyada ve Odesa destanlarının yazarı Homeros, Yunan mitolojisine göre nehir tanrısı Meles ve su perisi Kretheis’in oğludur.

Aristoteles, Homeros hakkında şu mitolojik öyküyü anlatır: "Bir tanrı tarafından hamile bırakılan Kritheis, üzüntüsünden Aigina Adası'na kaçar. Ama orada da kötü talih peşini bırakmaz, korsanların eline düşer. Kritheis'in güzelliği dillere destandır. Korsanlar bu nedenle Kritheis'in satılmasına razı olmazlar. Korsanlar, Kritheis'i dost oldukları Lydia Kralı Maion’a hediye ederler. Maion, Kritheis'i görür görmez aşık olur ve onunla evlenir. Kritheis, Meles ÇayI'nda Homeros’u doğurduktan sonra ölür ve Kral Maion, çocuğa öz oğlu gibi bakar. Başka bir rivayete göre Homeros, Bornova Çayı'nın yatağındaki vadide bulunan bir mağarada yaşamış. Bu nedenle buraya Homeros Vadisi denmiş.

Artemis / Selçuk 

En büyük Yunan tanrıçalarından biri olan Artemis, avcılık, okçuluk, ay tanrıçası olarak bilinir. Artemis; Zeus ve Leto’nun kızı, Apollon’un ikiz kız kardeşidir. Bir efsaneye göre bakirelik yemini eden Artemis yanındaki perilere de kendisi gibi bakire olmasını emreder. Emrine karşı gelenleri çok ağır bir şekilde cezalandıran Artemis ormanda avlanırken Posedon'un oğlu Orion ile karşılaşır ve ona aşık olur. Apollon, Artemis’in Oreon’a karşı duyduğu bu aşkı çok kıskanır ve bir oyun hazırlar. Apollon, Oreon’un denizde yüzdüğü bir gün yanına gider, kıyıdan iyice uzaklaşmasını ister ve Oreon’un başının bir nokta kadar göründüğü ana kadar bekler. Bu sırada kardeşi Artemis’i çağırır ve denizdeki noktayı vurmasını ister. Okçulukta çok iyi olan Artemis, o noktanın sevdiği adam olduğunu fark etmez ve onu başından vurur. Farkında olmadan işlediği bu suçtan dolayı çok üzülen Artemis, babası Zeus’a Oreon’u bir yıldız yapması için yalvarır. Kızını çok seven Zeus, Artemis’in bu isteğini yerine getirir ve yarattığı bir takım yıldızına "Oreon" adını verir. 

Yunan ve Latin mitolojisinde bakireliğin sembolü olan Artemis, Anadolu'da doğurganlığın ve bereketin sembolüdür. Efes Artemis Tapınağı, bu tanrıça adına yapılmıştır.

Pallas and Arachne, Peter Paul Rubens (1636-1637)

Arakhne Efsanesi / Değirmendere 

Efsaneye göre İzmir’in güneyinde bulunan, İon kenti Kolophon'da, Arakhne adlı bir kız yaşar. Bu kız dokumacılıkta o kadar yeteneklidir ki ülkenin dört bir yerinden orman ve dağ perileri gelip saatlerce onu izler. Yeteneğinden dolayı herkes ona “Dokumayı Tanrıça Athena’dan mı öğrendin?” diye sorar. Bir süre sonra bu sorulara çok sinirlenen Arakhne, bir işi güzel yapması için tanrıçaya ihtiyacı olmadığını ve dokumayı kendi kendine öğrendiğini söyler. Bunu duyan bilgelik, el sanatları tanrısı Athena çok sinirlenir ve Arakhne'ye bir yarışma önerir. Athena şehir imgelerini dokurken, Arakhne ise Zeus ile Europa’nın yasak aşkını dokur. Athena kızın dokuduğu motifi gördüğünde çok sinirlenir onu dişi bir örümceğe çevirir. Bu mit nedeniyle eski Yunanca’da örümceğe Arakhne denirmiş. 

Arakhne'nin yaşadığı Kolophon (Menderes) ve Miletos (Didim) şehri dönemin en ünlü kumaş ve moda merkezleridir. Günümüzde Miletos'ta yapılan kazılarda örümcek kabartmalı sikkeler bulunmuştur. 

Androklos Efsanesi / Selçuk 

Androklos, Atina Kralı Kondra’nın oğludur. Androklos’un Medon ve Neileus adında iki ağabeyi vardır. Bir gün bu üç kardeş tahta kimin oturacağına dair aralarında tartışma yaşar. Neileus, kardeşi Medon’a topal olduğu için kral olamayacağını ve hükümdar olursa da kimsenin onu ciddiye almayacağını söyler. Aralarında bir türlü karara varamayan üç kardeş, bir kâhine danışmaya karar verirler. Kâhin, Medon’un iyi bir hükümdar olacağını ve kralın o olması gerektiğini söyler. Bu duruma sinirlenen Neileus, kardeşi Androklos’u da alarak Atina’yı terk eder. Neileus Batı Anadolu'daki Miletos (Didim)’a, kardeşi Androklos ise Ephesos (Efes)’a yerleşir. 

Daha yaygın bir efsaneye göre de Atina Kralı’nın cesur oğlu Androklos, karşı kıyıyı merak eder ve Ege’ye doğru sefere çıkmaya karar verir. Androklos yola çıkmadan bir kahine danışır. Kahin ona balık ve domuzun göstereceğini yerde şehir kuracağını söyler. Karaya ayak basan Androklos bir ateş yakar, tuttuğu balığı pişirip yemek ister, balığı pişirirken çalıların arasından bir domuz çıkar ve balığı kapar. Domuzun peşine düşen Androklos, onu okla öldürür. O anda kahinin söyledikleri aklına gelir, kehanetin gerçekleştiğini düşünen Androklos domuzun öldüğü yerde şehir kurmaya karar verir.

Efes kentinin ilk kuruluşuna ait bu hikaye Hadrian Tapınağı'nın duvarına, frizlere işlenir. Hadrian Tapınağı'nındaki frizleri bugünde görmek mümkündür. 

Athena / Çeşme 

Yunan mitolojisinde Minerva adıyla anılan Athena savaş, akıl, bilim, sanat tanırısıdır. Zeus babası Kronos’u yenerek tahta geçer. Ancak bir gün aynı şeyin başına geleceği ve kendi oğlunun da onu tahtından edeceğini düşünür. Bunu değiştirmek için çözüm arayan Zeus, bu olayın Metis’ten doğacak ikinci çocuğu tarafından gerçekleştirileceğini öğrenir. Bu nedenle Metis’i her ne kadar çok sevse de onu öldürmeye karar verir. Bir gün Zeus, Metis ile otururken onun kılık değiştirip değiştiremeyeceğini sorar. Metis de bunu yapabileceğini söyleyerek bir aslana dönüşür. Ardından Metis’e bir su damlasına dönüşüp dönüşemeyeceğini sorar Zeus. Bunun üzerine Metis su damlasına dönüşür ve Zeus onu oracıkta yutar. Birkaç gün sonra başına ağrılar saplanan Zeus, demirci tanrısına çekiciyle başına vurmasını ister. Demirci tanrısı Zeus’un ısrarlarına karşı gelemez ve isteğini gerçekleştirir. Zeus’un yaralanan başından Athena doğar. 

Athena Antik Dönem'de Erythrai (Ildırı) topraklarının korucusu olarak kabul edilirdi. Ildırı tepesinde yer alan Athena Tapınağı'nın yanında dünyanın ikinci büyük kütüphanesi sayılan Bergama Kütüphanesi yer alır.

Herakles / Çeşme  

Herakles (Herkül), Zeus ile Alkmene’nin oğludur. Miken kralının kızı olan Alkmene, Amphitryon ile evlidir ama Zeus Alkmene’nin güzelliği karşıda dayanamaz, kocası kılığına girerek onunla birlikte olur. Aynı gün gerçek kocasıyla da birlikte olan Alkmene'nin ikiz çocukları olur. İkizlerden biri Zeus’un, biri Amphitryon’un oğludur.  Doğduğundan itibaren tanrısal güçlere sahip olan Herakles, daha bebekken Hera’nın gönderdiği iki zehirli yılanı öldürmeyi başarır. Herkül’ün Zeus’un oğlu olduğunu anlayan tanrıça Hera Herkül'ün peşine düşer.

Efsaneye göre Mısırlılar büyük bir Herakles heykeli yapıp Anadolu’ya gönderir. Mısırlı denizciler heykeli Sakız Adası ile Erythrai(Ildırı) arasında bırakırlar. Denizciler "Heykel, hangi taraf güçlü gelirse ise onundur" diyerek bir yarış başlarlar. Her iki taraf, aylarca uğraşsa da heykeli kendi kıyısına çekemez. Heykele sahip olmak isteyen Erythraili kadınlar saçlarını halat yaparlar ve bu halatlar yardımıyla Erythraililer, Herakles heykeline sahip olurlar. Bazı kaynaklara göre Herakles Tapınağı Erythrai’de yer almaktadır. 

Parabiago Tabağı (MS 4-5)

Kybele / Manisa 

Anadolu'nun ana tanrıçası, Kybele Yunan mitolojisinda Magna Mater olarak geçer. MÖ 90-MÖ 30, yılları arasında yaşamış Yunan tarihçi Diodoros‟un anlatımına göre Lidya Kralı Meona kızını büyütmek istemez ve onu Kybelon adlı dağa ölüme bırakır. Bebeği tanrılar korur ve vahşi hayvanlar sütleriyle beslerler. Bebeği bulan kadın çobanlar bulunduğu dağın adına uysun diye ona Kybele adını verir.

Manisa ve İzmir sınırları içinde kalan Yunt Dağı yamaçlarında bulunan Kybele Tapınağı'nın M.Ö. 3. yüzyılın başlarında yapıldığı tahmin ediliyor. Tapınak granit ve büyük kesme taşlardan harçsız olarak inşa edilmiş. Bugün tapınaktan geriye birkaç sütun, sütun ayakları, alınlık parçaları kalmış. Alan definecilerin talanı altında. 

Siren Kayalıkları Efsanesi / Foça

Efsaneye göre Phokai (Foça)'nin hemen dibindeki Orak Adası'da Sirenler (deniz kızıları) yaşar. Muhteşem güzellikteki bu kızların büyülü sesleri vardır. Sayısız denizci sirenlerin büyüsüne kapılıp ölüme yelken açar.

İzmirli Homeros, Odysseia destanında Sirenlere yer verir. Truva Savaşı'nı dürüst olmayan bir şekilde kazanan Odysseus'u, Poseidon ve Athena lanetler. Evine dönmeye çalışan Odysseus bu büyülü ama bir o kadar ölümcül varlıkların diyarı olan Siren Kayalıkları'ından geçmek zorundadır. 

Benzer yazılar
#SAĞLIK
#PSİKOLOJİ
#YAŞAM
Dünyayı saran Covid-19 pandemisinin ruh sağlığımız üzerinde azımsanmayacak etkileri var. Kimimiz kaygı ile baş etmede zo...
Kardelen Uysal
7 Nis 2020
#SANAT
#RESİM
Kentler yalnızca ulusların değil, bireylerin de kişisel tarihlerinin önemli bir parçasıdır. Bu yüzden kent manzaraları b...
Çağatay Olgun
3 Nis 2020
#SAĞLIK
#YAŞAM
İzmir Büyükşehir Belediyesi COVID-19 salgınına karşı önlemler almaya devam ediyor. Şehirde dezenfeksiyon, sosyal mesafe ...
Editör
2 Nis 2020
#SİNEMA
Evde sinema keyfine Türk filmlerini katmak isteyen sinema tutkunları, 2000'lerin mutlaka izlemeniz gereken 10 Türk filmi...
Gülay Güler
1 Nis 2020
#EVDEKAL
#DİJİTAL PLATFORM
YouTube popüleritesini kaybetmeyen ve her geçen gün daha da yükselen bir sosyal medya platformu. Kimi zaman eğlenmek, ki...
Seçil Şeker
30 Mar 2020
#TEKNOLOJİ
Bu uygulamalar sayesinde zihninizi, bedeninizi ve el becerilerinizi geliştirebilir; evde geçirdiğiniz zamanı ve molaları...
Gülay Güler
30 Mar 2020
#TİYATRO
İnsanın, toplumun, tarihin, düşlerin, umudun elçisi olan tiyatro geçmişten bugünümüze insanın baktığı en değerli aynalar...
Kardelen Uysal
27 Mar 2020
#EDEBİYAT
#PSİKOLOJİ
Kitap okumayı sevenler, vakit ayıramayıp yeniden bir şeyler okumak isteyenler için kitap listesi hazırladık. Önerdiğimiz...
Kardelen Uysal
25 Mar 2020
#PODCAST
Gündem, teknoloji, edebiyat, kişisel gelişim, spor, sanat gibi pek çok konuda birbirinden farklı ve değerli görüşlerin a...
Seçil Şeker
25 Mar 2020
#BULUŞMA
#ÇEVRİM İÇİ ETKİNLİK
12min.me İzmir'in ilk dijital buluşması "NERD'esin?" 25 Mart Çarşamba akşamı saat 19.00’da video konferans uygulaması Zo...
Editör
23 Mar 2020
#MÜZE
#SANAT
Dünyanın en önemli müzeleri çevrim içi ziyarete uygun biçimde kapılarını açtı. Sanatın en eski ve en güncel eserlerini i...
Kardelen Uysal
22 Mar 2020
#SİNEMA
Kendini sinematik evrende kaybetmek isteyenler için kimseden duymadığımız ama izlemeye değer bulduğumuz filmleri yıl, tü...
Gülay Güler
21 Mar 2020
#MÜZİK
Şirin Pancaroğlu, Washington Post Gazetesi tarafından uluslararası ölçekte büyük bir yetenek olarak nitelendirilen çok d...
Kardelen Uysal
18 Mar 2020
#SANAT
Yaklaşık otuz yıldır ekranlardan tanıdığımız ünlü oyuncu Canan Hoşgör artık İzmirli. Hoşgör, İstanbul'un kaosundan o kad...
Gülay Güler
16 Mar 2020
#BİNİCİLİK
#RESTORAN
#ETKİNLİK ALANI
Manej Urla, bir babanın kızının hayalini gerçekleştirme hikayesi. Aylin at ister, baba Yaşar Bey atı alır, at için yer y...
Gülay Güler
14 Mar 2020
#MÜZİK
Ağustos ayında Ohrid Uluslararası Çoksesli Korolar Yarışması'nda ülkemizi temsil etmeye hazırlanan A Capella Gramofon Ko...
Kardelen Uysal
11 Mar 2020
#STAND-UP
#TİYATRO
Aşk Yeniden dizisinin Şaziment'i olarak hayatımıza girip yıllardır bizi bizden çıkardığı malzemelerle güldüren komedyen ...
Seçil Şeker
10 Mar 2020
#YEMEK
#RESTORAN
Gastronomi mezunu Didem ve Alp Türkmenoğlu okulda tanışıp, aşık olurlar. On sene boyunca İstanbul'da yaşayan, çeşitli re...
Gülay Güler
9 Mar 2020
#KONSER
#TİYATRO
izmir'de bu hafta konser, opera, tiyatro oyunu gibi pek çok etkinlik bizleri bekliyor. Haftaya başlamadan önce listemize...
Editör
9 Mar 2020
#SOSYAL SORUMLULUK
Konak Belediyesi, Kadınlanlar Günü'de kadına yönelik şiddete dikkat çekmek adına “Kadın Doğmak” adlı projeye imza attı.
Editör
7 Mar 2020
#SÖYLEŞİ
#BULUŞMA
Almanya'nın Hamburg şehrinde başlayıp, kısa sürede tüm Avrupa’ya yayılan buluşma etkinliği 12min.me Türkiye’de İstanbul’...
Editör
7 Mar 2020
#FESTİVAL
5-22 Mart 2020 tarihleri arasında gerçekleşecek 14'üncü İzmir Uluslararası Kukla Günleri, 23 ülkeden 50 kukla tiyatrosu ...
Editör
5 Mar 2020
#RESİM
#YOGA
#ATÖLYE
Bu ay sizler için hem kişisel gelişiminize destek verecek hem de size yeni bir hobi kazandıracak atölyeleri listeledik.
Seçil Şeker
5 Mar 2020
#SİNEMA
Mart ayında Karaca Sineması'nda, Nazım Hikmet Kültür Merkezi Konak Halk Sahnesi'nde, İzmir Sanat'ta birbirinden güzel fi...
Kardelen Uysal
3 Mar 2020
#KONSER
Mart ayında da İzmir, birbirinden etkileyici konserlere sahne olmaya devam ediyor. Listemizde rock müziğin kralları Duma...
Gülay Güler
1 Mar 2020
#EĞLENCE MEKANI
#BAR
#RESTORAN
Partileri, kampanyaları, pazarları ile açıldığı günden beri İzmirlinin yakından takip ettiği Soweto ile yarattıkları mod...
Seçil Şeker
27 Şub 2020
#SOSYAL SORUMLULUK
damla yur, yıllarca büyük gazetelerde haberler yapmış, yazılar yazmış bir feminist. Türkiye'nin sancılı süreçlerinde gaz...
Kardelen Uysal
26 Şub 2020
#FESTİVAL
#ÇOCUK
#TİYATRO
Dünyanın en iyi kukla sanatçılarını ağırlayan Uluslararası İzmir Kukla Günleri, 5-22 Mart tarihleri arasında tüm İzmir'i...
Gülay Güler
26 Şub 2020
#TİYATRO
#MÜZİKAL
#FESTİVAL
Toplumsal dayatmaların sorgulandığı, büyük ustaların anıldığı, Charlie Chaplin Komedi Ödülü sahibi oyunlar bu ay İzmir'e...
Kardelen Uysal
25 Şub 2020
#SPOR
İzmir'in ilk Enduro MTB (Dağ bisikleti) organizasyonu 6-7-8 Mart tarihlerinde gerçekleşecek. Etkinlik kapsamında düzenle...
Editör
24 Şub 2020
#SİNEMA
#FESTİVAL
Üç senedir Kadın Yönetmenler Festivali düzenliyor. Festivalde birbirinden güzel seçkiler ve programlar yer alıyor. Festi...
Kardelen Uysal
24 Şub 2020
#TİYATRO
#SİNEMA
#KONSER
Bu hafta cemre suya düşüyor, bahar iyiden iyiye geliyor. Peki biz bu hafta hangi etkinliklere düşeceğiz hepsi listemizde...
Editör
24 Şub 2020
#SPOR
İzmir'de skydiving'den kaya tırmanışına, rüzgar sörfünden tüplü dalışa, ATV'den go-kart'a birçok ekstrem spor seçeneği b...
Gülay Güler
21 Şub 2020
#TİYATRO
Eğitmen, oyuncu ve yönetmen İbrahim Güngör ve koreograf, oyuncu ve eğitmen Jülide Derya ile Tiyatro Terminal'de tiyatro ...
Kardelen Uysal
20 Şub 2020
#SOSYAL SORUMLULUK
Birleşmiş Eller, duyduğu, gördüğü her yere yardım eli uzatmaya çabalayan bir oluşum. Ayrımların sosyal adaletsizliği kör...
Kardelen Uysal
18 Şub 2020
,
Başa Dön
Bize ulaşın
Giriş yaparak
Gizlilik Politikası,
Kullanım Koşulları
ve
Çerez Politikası
’nı kabul etmiş olursunuz.
Satış Sözleşmesi
İptal ve İade