R
GİRİŞ
TR
EN

Klasik Tatil Anlayışına Karşı Karanlık Turizm

#GEZİ
Gülay Güler
25 Jul 2019

Kolay kolay hiçbir şey seni şaşırtmıyor, hayatının rutini olan hiçbir şey seni tatmin etmiyor mu? Buna o klasik tatil ve seyahat anlayışı da dahil mi? Artık deniz, kum güneş yerine seni daha çok şaşırtacak, adrenalin salgılatacak, hiç hissetmediğin duyguları hissettirecek bir tatil mi arıyorsun? O zaman karanlık turizmi keşfetmelisin! Karanlık turizm nedir, karanlık turizm adına Türkiye’de neler yapılıyor arkeolog rehber Filiz Temiz Gecikmiş anlatıyor. 

 Karanlık (Dark) turizm ile yolun nasıl kesişti? 

Karanlık turizmin ilgilendiği ölüm, insanlık trajedileri, doğal felaketler gibi konular zaten kişisel olarak her zaman takip ettiğim konulardı. Yani aslında ülke ve dünya gündemini takip diyorsanız, belgeselleri, tarihi, siyasi içerikli sanatı sıkı takip ediyorsanız aslında siz de potansiyel karanlık gezginsiniz. 

Birkaç sene önce karavanla Balkan ülkelerine yapacağımız seyahati planlarken karşıma Bohemian Blog diye bir blog çıktı. O sırada Bulgaristan’daki esrarengiz Buzluca Anıtı’nı araştırıyordum. Anıt hakkında gördüğüm en donanımlı, en karizmatik yazı ve fotoğraflar bu blogdaydı. Sonra bloğu inceledim. Sıradan seyahat bloglarından tamamen farklı olarak eski demir perde ülkelerindeki anıtlar, terk edilmiş mekanlar, Çernobil felaketinin yaşandığı bölge, mezarlıklar, savaş alanları gibi sıradan seyahat bloglarından tamamen farklı içerikler olduğunu gördüm ve sanırım görür görmez de bloğa aşık oldum. Meğer bloğun yazarı karanlık turist olarak yaptığı seyahatleri yazıp çiziyormuş. O an anladım ki ben de bir karanlık turistim. 

Buzluca Anıtı / Bulgaristan

Karanlık turizmin tanımı nedir? 

 

Karanlık turizm özetle: İnsan ve doğa eliyle gerçekleşmiş insanlık trajedilerinin, ölümlerin, felaketlerin, acıların yaşandığı yerlere yapılan seyahatlerdir diyebiliriz. Bazı tanımlarda zaman belirtiliyor, 19. ve 20. yüzyılda gerçekleşen olayların yaşandığı yerlere yapılan seyahatler, deniyor. Bunu da şu sebepten belirtiyorlar: Olay günümüze ne kadar yakınsa insan üzerinde bıraktığı etki o kadar büyük olur. Bazı araştırmacılar sadece günümüze yakın olayların karanlık turizm destinasyonu olabileceğini söylüyorlar ama bu zorunluluk değil. Hele karanlık turist için hiçbir bağlayıcılığı yok. Yani bir antik kentin mezarlığını ziyaret etmek de karanlık turizm aktivitesi olabilir. Tanımlamaların hepsinde geçen ortak kelime ölüm. Bu tür seyahatlerin temel itkisinin ölüme duyulan merak olduğu düşünülüyor. Günümüz dünyasında tüm doğal yeteneklerimizden geleneklerimizden uzaklaştığımız gibi, ölüm kavramından ve onun ritüellerinden de uzağız. Artık ölümlerimiz de organik değil, doğal değil, medikal ölüyoruz.  

Dolayısıyla merak bence de doğru bir tespit ama bu yeni bir şey değil tabii. İnsanoğlu öleceğini, bir daha geri gelmeyeceğini yeni anlamadı. Bunun üstüne dinler, ritüeller, medeniyetler geliştirdi. Ölümün davranışlarımız üstünde çok büyük bir etkisi var.  

Dünyada karanlık turizme olan ilginin arttığını gösteren istatistikler de arttı. Örneğin 2016 Aralık ayında, yılbaşı tatili olduğu dönemde Google’da 4 milyon kez karanlık turizm kelimeleri aratılmış. Daha çok veri var. Karanlık turizm destinasyonu sayılabilecek müzelere, ören yerlerine, savaş alanlarına, mezarlıklara, Çernobil gibi felaketlerin yaşandığı yerlere, soykırım müzelerine yapılan ziyaretlerin normalin çok üstünde bir artış gösterdiği, her geçen sene de daha da arttığı gözlemlenmiş. Korku evlerine de son zamanlarda çok büyük bir ilgi var.

Eski Balıklıova Köyü /Karaburun

Peki ne oldu da 2000’li yıllardan sonra karanlık turizme aşırı bir ilgi oluştu? 

Evet artık deniz, kum, güneş, çiçek, böcek tatil anlayışından bizi daha çok şaşırtacak, adrenalin salgılatacak, hiç hissetmediğimiz duyguları hissettirecek ve belki bastırdığımız duyguların açığa çıkmasına ihtiyacımız olduğunu fark ettirecek tatil anlayışına geçiyoruz. Araştırmacıların çeşitli fikirleri var bu konuda. Tabii ki İnternet teknolojilerinin geldiği noktanın da çok önemi var. İnternette daha önce hiç ulaşamayacağımız görüntülere erişiyoruz. Dünyada gerçekleşen sıra dışı her şey o kadar görünür oldu ki kolay kolay hiçbir şey bizi şaşırtmıyor, hayatımızın rutini olan hiçbir şey bizi tatmin etmiyor; buna tatil ve seyahat anlayışı da dahil. Bunun farkında olan seyahat acentaları da dikkat edin artık ulaşılması zor kıtalara turlar düzenliyor ya da klasik kitle turizmi içerikli turlardan çok deneyim turizmi, özel ilgi turizmi turları dizayn ediyorlar. 

Güzel şeyler kadar rahatsız edici şeyler de kolay görünür oldu bizim için. Örneğin IŞİD gibi bir terör örgütünün vahşi videoları gibi görüntüler bir anda sosyal medyada yayılabiliyor. Yakın zamana kadar böyle şeylere basın mensuplarının bile ulaması zordu. Olumsuz duygular uyandıran data girişi de çok oluyor zihnimize. Araştırmacılar bütün bunların insanların içindeki karanlık duyguları da harekete geçirmiş olabileceğini düşünüyor.

Beşikli Mağarası /Antakya

Türkiye’de karanlık turizm yapan yok değil mi? 

Ben varım işte.( Gülüşmeler) Konu dünyada çok yeni. Türkiye’yi bırak dünyada bile karanlık turizm turları düzenleyen seyahat acentası sayısı çok az. Ama zaten artık seyahat anlayışı çok değişti. Artık turizm gündemini seyahat acentalarından çok gezginler ve özel ilgi turizmi meraklıları belirliyor. 

Karanlık turizm hakkında Türkiye’de birkaç akademik çalışma var ama pratikte bir uygulamaya ben rastlamadım. Şu var tabii, karanlık turizm adı altında yapılmasa da içerik olarak karanlık turizm kapsamına da giren bazı etkinlikler yapılıyor. Örneğin toplumsal hafıza mekanlarının gezildiği hafıza turları yapılıyor ya da Türk ve Rum mübadillerin torunları dedelerinin topraklarını ziyaret ediyor. Mübadele, zorunlu göç konuları karanlık turizmin de konusu olduğundan bu aktivitler de karanlık turizm aktivitesi kapsamına giriyor. Ya da Gelibolu Milli Parkı'na yapılan bir gezi de aslında karanlık turizm aktivitesidir çünkü savaş alanları da karanlık turizmin ilgi alanı içindedir. 

Neo Moni Manastırı /Sakız Adası

Peki sen karanlık turizm adına neler yapıyorsun? 

 

Şu an gündemimdeki en önemli konu Türiye’nin karanlık turizm haritasını çıkarmak. Bu, video, sözlü tarih, görsel, yazılı içeriklerie zenginleştirilmiş çok kapsamlı bir harita & rehber olacak. Harita hem dünyadaki tüm karanlık turizm meraklılarına hem de toplumal hafıza gibi konular çalışan şahıs veya sivil toplum kuruluşlarına rehber niteliği teşkil edecek. Bu kapsamda pilot şehir olarak seçtiğim, aşık olduğum şehir Mardin’de çalımalar yaptım, içerikler hazırladım. Hatta şu an bir kısa filmin kurgusunu yapıyoruz. 

Tabii bu işlerin maliyetleri çok yüksek. Projeyi devam ettirebilmem için fonlara ulaşmam gerek. Bir yandan fon arayışım sürüyor.  

Bir yandan da tabii karanlık geziler yapıyorum. Eşimle keşifler yapıyoruz. Bunları biriktiriyorum ve yakında bir blogda bunları yayınlayacağım. Çalıştığım bölgelere geziler düzenlemeye de başladım.

Ezidi Mezarlığı / Mardin Midyat

Karanlık turizm zor bir konu gibi görünüyor. Örneğin ahlaki tartışmaları var sanırım? 

İşin boyutları büyümeye başladı. İlgi çok arttı ve karanlık turizm artık özel ilgi turzmi olarak literatürde yerini aldı. Hal böyle olunca karanlık turizm, sektörde yeni bir ekonomik gelir alanı olarak değerlendirilip esaslarının, prensiplerinin saptanması ihtiyacı doğdu, akademik çalışmalar hızla arttı, enstitüler kuruldu.

Karanlık turizm uygulayıcısının, rehberinin donanımlı olması,  gidilen yerdeki konuya hakmiyetinin iyi olması, en önemlisi ahlaki hassasiyetlere dikkat etmesi çok önemli. Orada yaşayan insanlar acılarını hatırlamak istemeyebilirler, bu onlar için travmatik etki yaratıyor olabilir. Bu konulara çok dikkat etmek gerekiyor. Sonuçta bir insanlık trajedisinin üzerinden turizm yaparak para kazanılıyor. Olayı yerinde anlamak ve aktarmak, insanlarla sohbet ederek öğrenmek, incelemek, araştırmak çok farklı oluyor. Farkındalık yaratmak gibi amaçlarla gidiyorsam oraya, o zaman ahlaki bir problem olduğunu düşünmüyorum. Olayla ve o insanlarla empati kurulmasını sağlamış oluyorum ve aslında olayı doğru düzgün aktarabildiğim için hayırlı bir şey yapmış oluyorum. Ama ben gidip, o acının yaşandığı yerle ilgili turistik objeler satan bir dükkana grubumu götürüyorsam ve komisyon alıyorsam işte burada etik problem var. Halfeti’de, Fırat Irmağı’nın altında kalan tarihi yerleşimler var. O kalıntıları görebilmek için tekne turları düzenleniyor. Ben buraya tekneyle araştırma için, fotoğraf çekmek için gidebilirim. Tekne sahibi buranın yerlisi ve mağdurudur, para kazanmasında da bir sıkıntı yoktur. Ama o turlar sanki Çeşme’den, Bodrum’dan tekne turu kaldırıır gibi eğlence amaçlı yapılıyor, yüz kişi dolduruluyor, çalgılar çengiler eşliğinde yapılıyor. Bu bence etik bir problem. Karanlık turizmin bunun gibi hassasiyetleri oluyor. Türkiye gibi bir ülkede başka hassasiyetler de var. Bir yerde yaşanmış bir trajedi, bir ölüm başka bir grup için zafer duygusu yaratabiliyor. Toplum olarak insanlık trajedilerine hümanist yaklaşmayı beceremeyebiliyoruz.  Bu da ayrı bir sorunsal. Türkiye’de karanlık turizm uygulayıcısı olmak ayrıca zorlayıcı bir durum. Bu böyle olacak diye de kaçmamak lazım ben biraz da bunun peşindeyim. 

Bu bir kitle turizmi değil, özel ilgi turizmi. Dolayısıyla büyük guruplar halinde yapılmaz. Bu konuda seçici olmak istiyorum. Ayrıca Türkiye’den olsun, dünyadan olsun az önce bahsettiğim hassasiyetlere dikkat eden, olaylara hümanist bakmayı başarabilen kişilerle bu turları düzenleyeceğim.  

Sazak Köyü/Karaburun

 Peki karanlık turizm adına Ege Bölgesi için çalışmalar yürütüyor musun? 

Ege tarafında da çalışmalarım sürmekte. Özellikle Karaburun’nun Çeşme, Sakız Adası’na bakan taraflarında terk edilmiş mübadil Rum köyleri bulunmakta. Sazak başta olmak üzere o hüznü yoğun şekilde en çok hissettiren yerler Karaburun tarafındaki mübadil köyleridir. Sazak’a gittiğinizde orada sadece siz ve Sazak varsınız. Orada terk edilmiş bir dağ ve karşınızda Ege Denizi vardır. Hiçbir turistik hizmet yoktur. Bu karanlık turizm için çok aranan bir durum çünkü kişide yaratmak istediğimiz etkiyi artırıyor. 

İzmir güzel bir genç kız gibi görünse de aslında çok eski bir tarihi olan, trajedilerle dolu bir yerdir. İzmir yangını, mübadele gibi birçok vaka geçirmiştir. Bu konular üzerinde de çalışmalarımı yürütüyorum. 

Sakız Adası aynı şekilde çok büyük insanlık trajedilerinin yaşandığı bir yer. Şehir merkezi çok eğlenceli; kafeler, eğlence mekanları bulunuyor ama adanın geri kalanına ise tam bir kasvet hakim. Her yerde Orta çağ kaleleri, şatoları, duvarları bulunmakta. Karaburun’nun Sakız Adası’na bakan tarafı bulunmakta. Hatta Şeyh Bedrettin’in müritlerinden biri Börklüce Mustafa Karaburun’da örgütlenmiştir. Onun Badembükü’den Sakız Adası’na kaçtığı tahmin ediliyor. Badembükü’nden bakınca Sakız Adası’nı görebiliyorsunuz. Tasarlamayı düşündüğüm tur programlardan biri de bu. Sakız Adası’ndaki bir turizm acentesiyle bu programı birlikte yapmayı planlıyoruz. Tur, Ege’deki mübadil köylerine ziyaretimizle başlayacak. Ardından vapurla Sakız Adası’na geçip oradaki insanlık trajedileriyle birleştirmek istiyorum. Özellikle bu konunun muhatabı olabilecek kişiler için, adaları ve Ege kıyılarını merak edenler için ilgi çekici olacağını düşünüyorum. 

Ama karanlık turizmle ilgili ilk Mezopotamya'nın söyleyeceği şeyler olacaktır diye düşündüğüm için o destinasyonla başladım. Bana karanlık turizm çalışma ilhamını ve motivesyonunu  veren yer de Dara Antik Kenti’dir. Herkesin görmesini çok isterim. 2007’de turizme açıldı. Dara Nekropolü’nün içinde 3000 iskeletin gömülü olduğu katakomp var. Mezar hiç bozulmadan duruyor ve iskeletler tamamen görülebiliyor. 6. Yüzyıldandan beri o mezar orada duruyor. Dünyada mezarlar hep bozulmuştur bu yüzden eşsiz bir örnektir. 3000 yıldır o bölgede yaşayan Süryaniler'in geleneği olarak kutsal addediliyor. Eski ahitte Hezekiel adlı peygamberin ölülere nefes üfleyerek dirilttiği geçiyor. Bununla ilgili dualar var. Hala daha Süryani kiliselerinde bu dua okunur. Yüz yılardır süregelen gelenek sayesinde bu mezar korunmuş. 

Dara Antik Kenti /Mardin

Bu bilgileri paylaştığın mecralar var mı? 

Yukarıda bahsettiğim blog ve harita altyapılarını oluşturmaya başladık. Ama şimdilik yeni açtığım bir Instagram hesabım var: @darkside_of_the_story Burada gittiğim yerlerle ilgili küçük küçük bilgiler paylaşıyorum. İlgi de görmeye başladı, bu da beni çok mutlu ediyor. 

Benzer yazılar
#SİNEMA
İstanbul Kültür Sanat Vakfı tarafından 2002 yılından beri düzenlenen Filmekimi, 18-23 Ekim tarihleri arasında İzmir’de g...
Kardelen Uysal
15 Oct 2019
#SANAT
#TASARIM
Bulduğu her türlü malzemenin üzerine çizim yapan Sadi Tekin leblebileri karakterleştirmesiyle, New York sokaklarına muzi...
Kardelen Uysal
14 Oct 2019
#MÜZİK
#KONSER
Scott Bradlee önderliğinde kurulan Postmodern Jukebox müzik grubu, Welcome to the Twenties 2.0 turnesi kapsamında 27 Eki...
Editör
12 Oct 2019
#SİNEMA
Otuzbeslik.com ve Birikim Atölyesi'nin düzenlediği Alternatif Kısa film etkinliğimizin 16’ncısıyla karşınızdayız. Bu seç...
Gülay Güler
11 Oct 2019
#TİYATRO
Oyun Hamuru Tiyatrosu sahne üzerinde doğaçlama performans yapan, seyirciyi de seyirci-oyuncu olarak oyuna interaktif bir...
Kardelen Uysal
11 Oct 2019
#MEYHANE
İzmir'de içkili pek çok restoran var ama siz o eski meyhane ruhunu mu arıyorsunuz? Samimi bir ortamda, fonda hafiften fa...
Gülay Güler
10 Oct 2019
#TİYATRO
#SANAT
Devlet Tiyatrosu sanatçısı Rüçhan Gürel tarafından 2007 yılında İzmir’de kurulan Han Tiyatrosu her yaştan öğrenciye üst ...
Seçil Şeker
8 Oct 2019
#SANAT
#ŞİİR
#FOTOĞRAF
#EDEBİYAT
İnanç Avadit’in Buradan Kurtulmak Bize Kaldı adlı şiir kitabı içinde yaşadığımız dünyanın gerçeklerini, gerçekleştiremed...
Kardelen Uysal
6 Oct 2019
#ATÖLYE
İzmir'in en çok sevilen atölyesi Atölyemiz Canımız'da sadece birbirinden güzel takılar ve seramikten objeler üretilmiyor...
Gülay Güler
5 Oct 2019
#SİNEMA
Film tutkunları, beyaz perde aşıkları buraya! Ekim ayında vizyona girecek filmleri listeledik.
Editör
4 Oct 2019
#OPERA
#BALE
İzmir Devlet Opera ve Balesi, 2019-2020 sezonunda dört opera, üç müzikal, altı bale, bir müzikli oyun, dört çocuk oyunu ...
Editör
3 Oct 2019
#TİYATRO
Tiyatro Pınarı henüz bir yıllık bir tiyatro olmasına rağmen Gülder Pınar'ın yönetmenliği ile onlarca temsil oynamış ve b...
Seçil Şeker
2 Oct 2019
#ATÖLYE
Kursa ayıracak vakti olmayan ama hafta sonuna sanat, sağlık katmak, öğrenmek ve üretmek isteyenler, bu liste tam size gö...
Seçil Şeker
30 Sep 2019
#SERGİ
#SANAT
Hayatın monotonluğundan kurtulmanın, farklı bakış açıları keşfetmenin en iyi yolu sanat etkinliklerini takip etmek. Sonb...
Gülay Güler
29 Sep 2019
#SPOR
#YÜZME
Adam Walker, tost makinesi ve su ısıtıcısı satarak hayatını kazanırken bir gün uçak yolculuğu sırasında On A Clear Day a...
Kardelen Uysal
28 Sep 2019
#TASARIM
#MODA
Geçtiğimiz yıl Urla’da Hollywood yapımcılarını kıskandıracak bir plato kuran, kariyeri boyunca Dünya yıldızlarını giydir...
Seçil Şeker
27 Sep 2019
#TİYATRO
#STAND-UP
Ekim ayında İzmir'i birbirinden değerli oyunlar, performanslar ve stand-up gösterileri bekliyor. Sizi eğlenceli, komik, ...
Kardelen Uysal
26 Sep 2019
#KONSER
#FESTİVAL
Yaz bitti, şehre dönüş vakti geldi. İzmir bizi birbirinden güzel etkinliklerle karşılıyor. Konserler, festivaller derken...
Gülay Güler
23 Sep 2019
#SERGİ
Monitor, yeni sezonu “A hymn to those that disappear” başlığını taşıyan sergisiyle karşılıyor. Pelin Tan ve Anton Vidokl...
Editör
22 Sep 2019
#TEKNOLOJİ
Dosyalarımızın değerini, onlara ulaşamayınca veya virüs nedeniyle onları kaybettiğimizde anlıyoruz. Hatta günümüzde gizl...
Editör
22 Sep 2019
#MÜZİK
Urla Caz Festivali, doğanın dinlenmeye hazırlandığı sonbaharda dünya tarihine güzel müzikler kazımış Urla’nın sokakların...
Editör
21 Sep 2019
#SOSYAL SORUMLULUK
Dünya’nın dört bir yanında gezegenin geleceğine dair ilham verici bir grev var bugün. Küresel iklim krizinin suçlusu ola...
Kardelen Uysal
20 Sep 2019
#SANAT
Disiplinlerarası sanat alanı Tilki, kolektifleri ve sanatçıları birlikte üretmeye çağırıyor. Farklı disiplinlerden sanat...
Editör
19 Sep 2019
#SPOR
Çağdaş Görmeyenler Spor Kulübü (Çagör), 2009 yılından beri görme engellileri spora teşvik ederek sosyal hayata kazandırm...
Gülay Güler
19 Sep 2019
#DANS
Performans sanatçısı Aslı Bostancı, ses beden buluşmaları ve ses şifasıyla kişilere enerji çalışmaları yaptıran bir isim...
Editör
18 Sep 2019
#RESİM
#SERGİ
Arkas Sanat Merkezi, 18 Eylül 2019 - 5 Ocak 2020 tarihleri arasında 20'inci yüzyılın en büyük ressamlarından Pablo Picas...
Editör
18 Sep 2019
#BİSİKLET
#SOSYAL SORUMLULUK
Bu yıl ikinci kez düzenlenecek Eğitime Pedalla Bisiklet Turu, 6 Ekim Pazar günü gerçekleşecek. 1995’ten beri İzmir’de eğ...
Editör
17 Sep 2019
#SİNEMA
otuzbeslik.com ve Birikim Atölyesi'nin düzenlediği İzmir'in aylık kısa film etkinliği Alternatif Kısa'nın üçüncü sezonu ...
Gülay Güler
16 Sep 2019
#TİYATRO
#KONSER
#FESTİVAL
#ATÖLYE
Haftanın en iyi etkinlikleriyle karşınızdayız. Bakalım siz hangi etkinlikleri beğeneceksiniz? Daha fazlası için otuzbesl...
Editör
16 Sep 2019
#KİTABEVİ
Yeni trend kitap alışverişiyle kahve molalarını birleştirmek. İzmir'de de kitap kafelerin sayısı giderek artıyor. Bu müt...
Gülay Güler
14 Sep 2019
#GEZİ
#RESTORAN
#KİTABEVİ
#OTEL
Alaçatı'da sakin bir tatil geçirmek, müzik eşliğinde sohbet ederek yemek yemek, masaların arasında sıkışmadan kahve içme...
Seçil Şeker
13 Sep 2019
#SPOR
Boks, Kick Boks, Muay Thai, Wushu Sanda ve MMA branşlarında eğitim veren Buca'daki Fight Club'ın sahibi ve başantrenörü ...
Zeynep Öztürk
11 Sep 2019
#FUAR
#SİNEMA
#İEF'19
#FESTİVAL
Sinema dünyasının vazgeçilmezi Sinema Burada Festivali, zengin içeriği ve birbirinden değerli gösterimleri ile 19’uncu k...
Editör
10 Sep 2019
#MÜZİK
#ATÖLYE
#TİYATRO
#SPOR
Bu hafta İzmir'de yine birbirinden güzel etkinlikler var. 15 Eylül'e kadar devam edecek 88. İzmir Enternasyonal Fuarı il...
Editör
9 Sep 2019
#İEF'19
#TURNUVA
#ESPOR
88. İzmir Enternasyonal Fuarı, tüm dünyada espor tutkunlarının heyecanla takip ettiği Intel ESL Türkiye Şampiyonası fina...
Editör
8 Sep 2019
,
Başa Dön
Bize ulaşın
Giriş yaparak
Gizlilik Politikası,
Kullanım Koşulları
ve
Çerez Politikası
’nı kabul etmiş olursunuz.
Satış Sözleşmesi
İptal ve İade